Bà Mai Thị Thanh Bình có thể nhìn một miếng tré vừa bóc để nhận ra chỗ làm chưa đạt. Trước khi biết xem thành phẩm như vậy, bà đã có nhiều năm phụ mẹ, bắt đầu từ những việc còn nhớ rõ đến khi đã tự đứng nghề.

Theo mẹ ra chợ

Mười tuổi, bà Bình đã phụ mẹ làm tré. Bà theo mẹ ra chợ, xé lá, thái riềng, giã vừng. Tré còn chưa thành món, mỗi thứ còn một việc phải làm. Người con đã được góp tay từ lúc chuẩn bị, biết củ riềng trước khi nó lẫn vào phần thịt, biết hạt vừng trước khi những vị ấy cùng có trong một miếng tré.

Xé lá là lo cho lớp gói, còn thái riềng, giã vừng là làm với những thứ sẽ nằm bên trong. Các việc nhỏ của người phụ cũng có phần trong món mẹ làm bán. Khi kể về quãng ấy, bà Bình nhắc đến sự cẩn trọng và chịu khó học ở mẹ. Với người phụ mẹ, sự cẩn trọng đã có chỗ ngay trong việc nhỏ đang làm, ở miếng lá trong tay hay củ riềng cần thái.

Đến hai mươi tuổi, bà Bình chính thức theo nghề. Riềng, vừng và lá gói lúc ấy đã quen qua những năm phụ mẹ. Tự làm tré, bà còn phải biết các phần mình chuẩn bị sẽ thành món ra sao. Những việc trước kia có thể làm riêng từng khâu giờ cần được hiểu cùng nhau, từ nguyên liệu ban đầu đến miếng tré cuối cùng được mở ra.

Những vị đã trộn cùng nhau

Với bà Bình, tré ngon phải để người ăn cảm nhận được những vị riêng, cùng vị ngọt nhẹ, chua nhẹ. Nếu các vị chỉ lẫn vào nhau, không còn biết có những vị gì, bà xem là chưa đạt. Trộn cho thành một món không có nghĩa làm từng vị mất đi. Riềng, vừng từng qua tay bà từ thuở phụ mẹ vẫn cần được nhận ra khi đã ở cùng những thứ khác.

Bà còn có thể nhìn một miếng tré vừa bóc để đoán ngon dở, nhận ra khâu nào bị lỗi. Người ăn nhìn thấy thành phẩm, bà lại biết xem cả những việc đã đi qua trước đó. Lúc này nguyên liệu đã trộn, phần tré đã được gói, không còn bày riêng để xem từng thứ. Chỗ chưa đạt vẫn có thể hiện ra trong miếng tré. Những việc đã quen tay từ nhỏ được bà hiểu đến cả kết quả, khi không còn thấy người làm đang thái hay trộn trước mặt.

Người muốn theo nghề

Năm 2009, khi được hỏi về người sẽ tiếp tục công việc sau mình, bà Bình nói người học cần có niềm say mê và sự nhiệt tâm. Bà cho rằng không thể ép buộc. Một người có thể được chỉ cách xé lá, thái riềng, rồi còn nhiều việc khác của nghề. Nhưng muốn tiếp tục làm là điều người ấy phải có ở chính mình.

Khi nói về người sẽ học tiếp, bà đã tự làm tré nhiều năm, biết xem cả chỗ chưa đạt trong một miếng vừa mở. Người có nghề có thể chỉ lại những việc mình biết, cùng điều cần để ý ở thành phẩm. Bà vẫn mong người học có niềm say mê của riêng họ. Bên cạnh những điều được chỉ dạy, còn có phần người ấy tự chọn cho mình.

Đến tháng 1/2026, bà Mai Thị Thanh Bình vẫn làm tré của gia đình ở Cơ sở Thanh Bình. Từ miếng lá, củ riềng thuở phụ mẹ đến lúc xét được cả miếng tré, bà đã có công việc của mình qua nhiều năm. Còn chuyện người sẽ theo tiếp sau bà vẫn cần một người tự muốn bắt đầu, như điều bà đã nói về việc học nghề.

Nguồn tham khảo