Trong nhà, những chuyện về bà Đệ thường bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Bà Bình, con gái bà Đệ, đã theo mẹ làm tré từ nhỏ, nên đến giờ vẫn nhớ rõ nhiều việc tưởng như rất đỗi bình thường. Chuyện chiếc lá chuối là một trong số đó.
Một chiếc lá cũng phải vừa ý
Người ăn mở lá ra để lấy phần tré bên trong. Chiếc lá được gỡ, đặt sang bên, sự chú ý cũng theo phần tré mà rời khỏi lớp gói. Bà Đệ lại để ý đến lớp lá từ rất sớm, khi nó còn là một phần chuẩn bị, trước lúc ôm lấy phần tré bên trong. Miếng lá nào xé chưa vừa ý, bà không dùng. Đến khi gói tré được mở ra, người ăn có thể chẳng còn nhớ nhiều đến lớp lá ấy, nhưng với bà, nó vẫn là một phần phải được làm cho chỉn chu.
Về sau, khi đã có khá nhiều người phụ việc, bà vẫn theo sát cả khâu chuẩn bị lá. Nhiều người góp tay mới thành những gói tré, nhưng người con vẫn nhớ mẹ tự xem lại những phần việc tưởng như đã có thể giao cho người khác. Khi tré bà làm đã được nhiều người biết đến, bà vẫn ở giữa những việc nhỏ của nghề, từ chiếc lá bên ngoài đến những thứ sẽ nằm bên trong gói tré.
Thịt cũng do bà đích thân ra chợ chọn. Bà Bình nhớ rõ mẹ chọn thịt nạc, thịt ba chỉ còn tươi nóng. Khi tré còn chưa thành hình, công việc đã bắt đầu từ những lần lựa nguyên liệu như thế. Đến lúc tré được bày lên đĩa, người ta chỉ thấy món ăn đã thành hình; qua lời bà Bình mới biết trước đó bà Đệ vẫn tự tay chọn thịt từ đầu.
Từ lúc chọn nguyên liệu đến khi gói tré lại vẫn còn nhiều công đoạn, và mỗi việc đều có điều bà để tâm. Bà Bình nhớ lời mẹ rằng chỉ cần sơ suất ở một khâu, đến khi tré chín, mở ra thưởng thức cũng sẽ nhận biết được. Lớp lá khép lại, phần bên trong tạm khuất đi. Người mua cầm một gói tré đã gọn trong tay, chưa nhìn thấy hết những việc đã đi qua trước đó. Đến lúc mở lá, thành phẩm mới cho biết người làm đã kỹ đến đâu.
Đến cuối năm, người mua ít vẫn có phần
Càng về cuối năm, tré càng được hỏi mua nhiều hơn. Không ít người muốn đặt nhiều để lấy hàng bán lại, nhưng bà Đệ nhất quyết từ chối. Bà chỉ nhận trước từ những người thân quen, những gia đình đã quen có tré của bà mỗi dịp Tết. Làm tré phải qua nhiều công đoạn, mỗi khâu đều cần người quen việc để mắt. Bà lo rằng chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến mẻ tré ấy không ra đúng cái vị mà bà vẫn gìn giữ.
Trong nhà vẫn nhớ bà thường nói, đến ba mươi Tết cũng phải còn tré cho người khó khăn, cho người chỉ mua một ít. Những ngày cuối năm, khi mỗi nhà đang sửa soạn những món ăn ngày Tết, vài gói tré có thể chỉ là một phần nhỏ, nhưng với nhiều gia đình, đó đã là một vị thân thuộc trên mâm cỗ Tết. Không phải ai tìm đến cũng cần mua nhiều, có người chỉ lấy vừa đủ cho nhà mình. Giữa lúc tré được hỏi mua nhiều nhất, bà vẫn chừa phần cho họ. Bởi với những món đã thành nét văn hoá trong ngày Tết, đôi khi người ta chỉ cần vừa đủ để giữ lại cái vị quen mỗi dịp Xuân về.
Bà Bình theo mẹ làm tré từ nhỏ. Những việc ban đầu phải nhớ, phải để ý, lâu dần thành nếp tay. Ở bên mẹ, bà hiểu thêm cái công phu của nghề, rồi cũng thấm dần cách mẹ đối đãi với người. Bà kỹ trong việc, nhưng với những người tìm đến mình lại luôn cởi mở và niềm nở. Sống cạnh mẹ qua từng ấy năm, nếp tay của nghề và cách sống với người cứ thấm vào bà từng chút một. Đến khi tự mình đứng với nghề, những điều ấy đã thành quen, tự nhiên như chính công việc bà làm mỗi ngày.
