Người ăn tré ở Đà Nẵng có thể đã gọi hai tiếng “Bà Đệ” nhiều lần mà chưa biết chuyện về bà. Món ăn được nhớ cùng thành phố, còn quê người làm ở Huế.

Theo người vào đất Quảng

Khoảng giữa thập niên 1950, bà Đệ vào làm dâu đất Quảng. Bà mang theo nghề làm tré, rồi làm bán tại nhà ở Đà Nẵng. Bà Bình, con gái bà, nhớ buổi đầu làm nghề của mẹ gắn với chuyện vào làm dâu như thế. Trong câu chuyện ấy, bà đến một nơi ở mới và tiếp tục làm một món mình đã biết từ trước. Huế là quê bà, còn Đà Nẵng là nơi những gói tré của bà được làm ra để bán.

Tré được làm ngay tại nhà. Nơi bà sống cũng là nơi bà làm nghề, và người con gái đã ở bên công việc ấy từ nhỏ. Về sau, kể lại chuyện mẹ, bà Bình vẫn nhớ quãng làm tré tại nhà, cả khi mẹ đã được nhiều người biết đến. Đến trước năm 1975, tré của bà đã có tiếng. Tên món được nhắc rộng hơn, nhưng trong lời người con, người làm vẫn là mẹ mình với công việc quen thuộc ở nhà.

Nhìn từ Đà Nẵng, tré Bà Đệ là một món đặc sản của thành phố. Lần theo người làm, lại gặp gốc Huế và chuyện làm dâu đất Quảng. Món ăn theo bà đến nơi ở mới, rồi qua những năm làm bán tại nhà mà được biết tiếng. Khi tên tré đã quen với Đà Nẵng, quê Huế của bà là phần người ăn có thể chưa biết, nằm trước quãng đời bà làm nghề ở đây.

Hai tiếng Bà Đệ

Người muốn mua có thể chưa biết họ tên đầy đủ của bà, cũng chưa biết quãng đời trước khi bà vào Đà Nẵng. Trong việc gọi món, hai tiếng Bà Đệ đã đủ. Người gọi món chưa cần biết hết chuyện nguồn gốc, mà đã nhắc đến bà ngay trong việc ăn, việc mua. Tên ấy được nói ra bởi cả những người chưa từng gặp người làm.

Chữ “bà” có chút kính trọng, mà nghe vẫn gần, như cách nhắc một người quen. Giữa những tên món thường gọi theo nguyên liệu hay cách làm, tên tré ấy có một người để nhớ đến. Sự thân thuộc có thể đến từ những lần ăn trước khi đến từ chuyện về bà. Rồi khi biết thêm bà gốc Huế, đã làm tré tại nhà ở Đà Nẵng, cái tên quen có thêm một phần đời phía sau.

Với bà Bình, người phụ nữ ấy là “má”. Người con nhớ cách mẹ chuẩn bị tré, cách mẹ đối đãi với người tìm mua, những việc đã biết từ lúc ở bên. Chuyện làm dâu đất Quảng đã xa, những việc ấy vẫn còn rõ trong lời kể. Từ tên món quen với nhiều người, có thể đến gần bà hơn qua những điều con gái còn nhớ về má.

Nguồn tham khảo