Một đĩa tré trong ngày Tết

Mỗi dịp cuối năm, gia đình bà Võ Thị Thu ở Hòa Xuân, Đà Nẵng lại bàn chuyện Tết sẽ ăn những gì. Trong lời kể được ghi lại năm 2023, bà nhắc đến những món từ nhiều vùng đã có thêm trên mâm cơm nhà mình. Những thứ bà thường tìm mua ở Đà Nẵng có chả bò, tré bà Đệ và thịt heo ngâm mắm.

Bàn chuyện mua thêm món cũng là bàn xem Tết năm ấy cả nhà muốn ăn gì. Tré nằm trong những thứ bà Thu tìm mua, còn trong nhà vẫn có món để tự làm. Việc sửa soạn bắt đầu từ những lựa chọn ấy, trước khi mấy ngày đầu năm đến.

Những món đã nghĩ đến từ cuối năm

Bà Thu kể đến lạp xưởng Lạng Sơn, giò lụa Hà Nội, rồi những món của Huế và Quảng Bình. Gia đình vẫn gói bánh chưng, bánh tét, dành một ngày cuối tháng Chạp cho việc gói bánh. Mua thêm thức ăn từ nhiều nơi, những chiếc bánh làm ở nhà vẫn có phần trong việc sửa soạn.

Mâm ăn có thể rộng thêm mà một việc quen trong nhà vẫn được giữ. Lạp xưởng, giò lụa đem đến những món có tên vùng đất khác, còn bánh chưng, bánh tét dành cho cả nhà một ngày cùng lo việc gói. Tết trong câu chuyện bà Thu có cả những thứ chọn mua và những thứ tự tay làm. Món thêm vào không phải lúc nào cũng thay món cũ, đôi khi chỉ làm bàn ăn phong phú hơn.

Trong một bàn ăn nhiều món như thế, tré góp độ giòn và vị chua nhẹ. Bên bánh và chả, một món có vị khác có thể khiến người ăn muốn trở lại chiếc đĩa nhỏ giữa bàn. Đĩa tré có thể chỉ nhỏ thôi, bên những món đã được lo từ cuối năm. Nó góp một vị khác vào những ngày cả nhà dành thời gian ăn cùng nhau.

Bày một đĩa để mời

Một cách bày món ngày xuân được ghi lại năm 2025 đặt tré ở giữa đĩa, nem chả và rau húng quanh ngoài, thêm quả ớt đỏ cùng củ hành được tỉa. Rau xanh, ớt đỏ đi cùng phần tré đã làm tơi. Củ hành cần thêm công tỉa, các món được xếp quanh nhau, chiếc đĩa có màu và dáng của một món đã được sửa soạn để mời.

Ngày thường có thể mở gói rồi dọn nhanh. Ngày Tết, muốn tỉa thêm củ hành hay sửa lại vài nhánh rau cũng là một cái thú. Món mua sẵn vẫn còn phần việc của người dọn. Những gói tré đã được làm xong ở nơi bán, về đến bàn ăn còn được mở ra, đặt vào chiếc đĩa người nhà đã chọn.

Cách bày ấy gợi một sự chăm chút vượt khỏi chuyện có đủ thức ăn. Món đã có thể ăn, người dọn vẫn muốn nó đẹp hơn khi đặt trước mọi người. Không phải bàn Tết nào cũng cần cầu kỳ như vậy. Nhưng với người thích bày món, thời gian dành cho củ hành và nhánh rau cũng nằm trong niềm vui sửa soạn ngày xuân.

Bàn Tết thường đã có nhiều điều để lo từ trước. Đến lúc các món được dọn ra, người sửa soạn cũng có thể ngồi lại ăn cùng mọi người. Những thứ đã nghĩ đến từ cuối năm giờ ở ngay trên bàn. Chiếc đĩa được chăm chút có người cùng ăn, còn người lo bày món cũng có phần thời gian của mình trong bữa ấy.